Best practices ConsensIQ
ConsensIQ: stemmen op zoek naar draagvlak
Door Jerre Maas, sociaal psycholoog en mede-oprichter van livewall
ConsensIQ ontwikkelden we samen met Dagvoorzitter.nl. Het is stemmen op zoek naar draagvlak. Deelnemers kunnen tijdens het gesprek van positie wisselen als een argument ze overtuigt en de moderator laat opties afvallen, zodat je uitkomt bij wat de meeste mensen kunnen dragen in plaats van bij een krappe meerderheid.
Een gewone stemming deelt een zaal op in winnaars en verliezers. Bij een krappe uitslag voelt bijna de helft zich niet gehoord. ConsensIQ draait dat om: het gaat niet om wie wint, maar om wat iedereen kan dragen.
Wanneer zet je het in
ConsensIQ wordt veel ingezet bij burgerparticipatie en politieke partijen. Het past bij elke bijeenkomst waar een groep samen een keuze moet maken: prioriteiten stellen, een richting kiezen of uit meerdere scenario's het meest gedragen plan halen.
Best practices
- 01
Laat eerst argumenten uitwisselen
Voordat er opties afvallen, moeten mensen elkaars argumenten gehoord hebben. Als moderator geef ik voorstanders van elke optie ruimte. Pas dan kun je zinvol van positie wisselen.
- 02
Maak van positie wisselen iets normaals
In groepen houden mensen graag vast aan hun eerste keuze, omdat van mening veranderen voelt als verliezen. Ik benoem expliciet dat overstappen mag en juist laat zien dat je luistert.
- 03
Laat opties stap voor stap afvallen
Door telkens de minst gedragen optie te laten afvallen, verschuift de aandacht naar wat overblijft. Mensen van wie de optie afviel, kiezen opnieuw. Zo groeit het draagvlak bij de opties die overblijven.
- 04
De uitkomst is draagvlak, geen meerderheid
Vertel vooraf dat het doel is om te vinden wat de meeste mensen kunnen dragen. Dat verandert hoe mensen stemmen: minder strategisch, meer open.
- 05
Koppel de uitkomst terug
Laat zien hoe het draagvlak is gegroeid en welke argumenten mensen overtuigden. Dat maakt het besluit begrijpelijk, ook voor wie er niet bij was.
Veelgemaakte fouten
- Te snel opties laten afvallen. Zonder gesprek wordt het gewoon weer een gewone stemming.
- Te veel opties. Begin met een overzichtelijk aantal, anders verdwaalt de zaal.
- Het doel niet uitleggen. Wie denkt dat het om winnen gaat, stemt strategisch.
Zo bereid je het voor
- Besluitvraag scherp geformuleerd
- Opties vooraf helder beschreven
- Tijd ingepland voor argumenten per optie
- Uitleg voorbereid: het gaat om draagvlak
- Afgesproken wat er met de uitkomst gebeurt
Hoe het ontstond
Bij de eerste kennismaking zeiden Hans Etman en Jan-Jaap In der Maur van Dagvoorzitter.nl dat "One Man, One Vote" niet meer van deze tijd is. Het dwingt je te kiezen en haalt alle nuance weg. Anderhalf jaar later lanceerden we samen ConsensIQ.
Een voorbeeld
Waar moet het volgende WK worden gehouden? Iedere deelnemer krijgt 100 punten om te verdelen, bijvoorbeeld 70 op de favoriet, 20 op de tweede keuze en 10 op de derde. Zie je je favoriet onderaan bungelen, dan verschuif je live je punten. De moderator legt de stemming stil voor argumenten. Valt een optie af, dan krijgt iedereen zijn punten terug en verdeelt die opnieuw. Zo telt ook je tweede en derde keuze mee en kom je samen tot de meest gedragen keuze.
Waarom dit werkt
Als sociaal psycholoog zie ik hoe vaak een stemming een groep verdeelt die eigenlijk dichter bij elkaar zit dan hij denkt. Mensen stemmen voor hun eerste voorkeur, terwijl ze met een tweede optie ook prima kunnen leven. ConsensIQ maakt die ruimte zichtbaar.
Daarom vind ik de rol van de moderator hier zo belangrijk. Die moet het gesprek open houden, zorgen dat ook de minder luide stemmen hun argument kwijt kunnen, en het tempo bewaken. Laat je opties te snel afvallen, dan voelt het als een trucje. Neem je de tijd, dan voelen mensen dat het besluit van hen is.
Een besluit met breed draagvlak houdt beter stand dan een besluit dat met een paar stemmen verschil werd genomen. Dat merk je vooral daarna, als het besluit moet worden uitgevoerd.
Wil je ConsensIQ inzetten op jouw event? Vertel me wat je van plan bent, dan denk ik mee over de opzet.